Share:

Đối với mỗi người Việt Nam, có lẽ Tết cổ truyền là dịp lễ ý nghĩa nhất. Đây là khoảng thời gian để nhà nhà đoàn viên, cùng nhau ngồi lại sau một năm làm việc vất vả, là khoảng thời gian tuyệt vời dành cho bản thân và gia đình mình. Là thời gian để mọi người thể hiện sự quan tâm, tha thứ, bỏ qua những sai lầm trong năm cũ để bắt đầu một năm mới với mọi thứ đều tốt đẹp hơn.

Cũng như Việt Nam, Trung Quốc cũng đón Tết theo lịch âm và coi đây là Tết cổ truyền – ngày lễ quan trọng nhất trong năm. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, tùy theo bản sắc dân tộc mà phong tục ăn Tết ở Việt Nam và Trung Quốc có nhiều điểm tương đồng cũng như khác biệt. Thế nhưng do thói quen sinh hoạt và tập tục khác biệt nên hai nước lại có những phong tục đón Tết riêng. Cùng Tiếng Trung Cầm Xu tìm hiểu xem Tết cổ truyền ở Việt Nam và Trung Quốc có gì giống và khác nhau nhé.

ĐIỂM TƯƠNG ĐỒNG GIỮA NGÀY TẾT VIỆT NAM VÀ NGÀY TẾT TRUNG QUỐC

Tết cổ truyền, các gia đình sum họp bên nhau, đoàn tụ đón năm mới sau một năm làm việc vất vả, cùng thăm hỏi người thân, mừng tuổi và thờ cúng tổ tiên. 

Ở cả Việt Nam và Trung Quốc, nhắc đến Tết là người ta sẽ nghĩ ngay đến sắc đỏ, sắc vàng – đó chính là màu sắc chủ đạo của Tết nguyên đán, được xem là tượng trưng cho sự may mắn sung túc. Do đó trước đây, người ta thường có phong tục treo câu đối đỏ trước cửa để cầu chúc cho những điều tốt đẹp trong năm mới. Bây giờ, tuy những câu đối đã dần mai một đi, mọi người vẫn giữ lại màu đỏ trên những bao lì xì. Vào những ngày đầu năm mới, người lớn sẽ tặng cho trẻ con hoặc ông bà những bao lì xì màu đỏ tươi để cầu chúc cho một năm mới may mắn, thành công và nhiều điều tốt đẹp.

Phong tục chào đón năm mới của người Trung Quốc và Việt Nam cũng khá tương đồng. Là dịp lễ quan trọng nhất trong năm, nhà nhà đều dành tiền mua quà tặng tết, đồ trang trí, quần áo và thực phẩm. Các gia đình lau dọn nhà cửa sạch sẽ để quét đi những điều không may và chào đón những may mắn sắp tới. Cửa sổ hay cửa ra vào có thể được dán giấy đỏ như câu đối hay Phúc-Lộc-Thọ.

Bữa cơm tất niên đêm giao thừa và phong tục sáng mùng một cũng là điểm giống nhau, đặc biệt giữa hai quốc gia. Bữa tối đêm giao thừa là lúc cả gia đình quây quần bên mâm cơm thịnh soạn của gia đình với nhiều món ăn truyền thống. Sau đó, mọi người sẽ đón chờ xem pháo hoa đón giao thừa, cùng nhau dâng cúng cho bàn thờ gia tiên một cách thành kính nhất.

Nhìn chung, Tết Âm lịch đối với cả Việt Nam và Trung Quốc đều là ngày lễ quan trọng nhất trong năm đánh dấu sự kiện tiễn đưa năm cũ và chào đón năm mới. 

tet-co-truyen-viet-nam-trung-quoc

TẾT CỔ TRUYỀN VIỆT NAM VÀ TẾT CỔ TRUYỀN TRUNG QUỐC KHÁC NHAU NHƯ THẾ NÀO?

Về tên gọi và thời gian đón Tết

Trong khi ở Việt Nam, Tết cổ truyền được gọi là Tết Nguyên Đán thì ở Trung Quốc, dịp lễ này lại có tên là Xuân Tiết.

Mặc dù cùng sử dụng lịch Âm (bộ lịch dựa trên chu kì của tuần trăng) nhưng thời gian ăn Tết của hai đất nước cũng không hoàn toàn giống nhau. Ở Việt Nam, không khí đón tết bắt đầu tràn ngập từ sau lễ tiễn ông công ông táo về chầu trời (ngày 23 tháng chạp) cho tới ngày mùng 7 tháng Giêng Âm lịch, tức là diễn ra trong khoảng 15 ngày. Trong khi đó, người Trung Quốc lại có một cái Tết rất dài, bắt đầu từ mùng 8 tháng Chạp tới 15 tháng Giêng, kéo dài khoảng… 40 ngày. Trung Quốc được xem là nơi có kỳ nghỉ Tết dài nhất trong số các quốc gia châu Á. Dù với nhịp sống hiện đại, số ngày ăn Tết giảm đi nhưng nhìn chung Trung Quốc vẫn là đất nước có thời gian nghỉ ăn Tết dài nhất.

Về nguồn gốc của Tết Việt Nam và Tết Trung Quốc

Không nói về chuyện Tết cổ truyền xuất phát từ Việt Nam hay Trung Quốc, nhưng nguồn gốc Tết của hai quốc gia có sự khác biệt rõ ràng.

Theo truyền thuyết Trung Quốc, Tết cổ truyền bắt nguồn từ “Truyền thuyết con niên”. Vào thuở hồng hoang, khi con người vẫn chưa biết ngày Tết là gì, mỗi dịp năm mới, họ đều bị một con quái vật tên là Niên thú tấn công, quấy phá; yêu quái thường vào làng phá hoại hoa màu, bắt và ăn thịt gia súc, thậm chí là cả trẻ con, khiến cho người dân vô cùng lo sợ. Do đó, người dân lựa chọn cách để đồ ăn trước cổng nhà với hi vọng Niên thú sau khi no nê sẽ bớt quậy phá và rời đi. Mọi chuyện vẫn tiếp diễn hàng năm như thế cho tới một lần, dân làng chứng kiến Niên thú sợ hãi trước một đứa bé mặc đồ đỏ và chạy trốn. Kể từ đó, họ nhận ra Niên thú rất sợ màu đỏ. Đó cũng chính là lí do mỗi dịp năm mới, người người lại đua nhau treo đèn lồng đỏ, dán giấy đỏ, đốt pháo đỏ và mặc đồ đỏ,… vừa để xua đuổi Niên thú vừa ăn mừng năm mới. Ăn mừng chiến công xua đuổi Niên thú chính là nguồn gốc ngày Tết của người Trung Quốc.

Còn ở Việt Nam, nguồn gốc của ngày Tết thực tế và đơn giản hơn. Tết truyền thống của Việt Nam xuất phát từ nền văn minh lúa nước, coi trọng tiết khởi đầu của chu kỳ canh tác trong một năm gọi là tiết nguyên đán. Tết Nguyên Đán ở ta đơn giản là dịp để ăn mừng mùa thu hoạch trước và chào đón một mùa cấy trồng mới, việc quan trọng nhất của một đất nước với 4000 năm văn minh lúa nước. Xuất phát từ “sự vui mừng hạnh phúc khi một mùa lúa bội thu được thu hoạch sau một năm vất vả gieo trồng và mừng mùa vụ mới”. Tết là dịp để mọi người nghỉ ngơi, cùng trở về nhà đoàn tụ gia đình, người thân và dành cho nhau những lời chúc tốt đẹp nhất cho năm mới vạn sự như ý. 

Về phong tục ngày Tết cổ truyền

Một trong những điểm khác nhau khá rõ rệt của Tết Trung Quốc và Tết Việt Nam phải nhắc đến đó là những phong tục, hoạt động của người dân hai nước vào những ngày quan trọng này.

Ở Việt Nam, phong tục Tết rất phong phú và đặc sắc: ngày 23 tháng Chạp âm lịch là lễ tiễn ông Công ông Táo; tiếp đó là những ngày rộn ràng gói bánh chưng (miền Bắc) hoặc bánh tét (miền Nam), về quê ra mộ thắp hương rước ông bà về nhà ăn Tết, chuẩn bị mâm ngũ quả, trồng cây Nêu để xua đuổi ma quỷ, làm mâm cơm cúng giao thừa, giao thừa xong thì xông đất, hái lộc; sáng mùng 1 đi đến từng nhà chúc Tết, thăm hỏi; mùng 3 hóa vàng…

phong-tuc-ngay-tet-viet-nam

Người Trung Quốc cũng có lễ tiễn Táo quân vào 23 tháng chạp, và món ăn truyền thống là sủi cảo. Sáng mồng một Tết, người Trung Quốc cổ có tục khai môn pháo trượng nghĩa là mở cửa và đốt pháo chào đón năm mới (do ngày nay đã cấm pháo nên tập tục được bãi bỏ). Họ thường quét dọn nhà cửa vào những ngày trước Tết và đến năm mới họ sẽ không động đến chổi để quét nhà vì họ cho rằng làm vậy sẽ quét may mắn ra khỏi nhà theo. Ở Trung Quốc cũng thường có tục múa lân và ngày hội đèn lồng và rằm tháng giêng.

phong-tuc-ngay-tet-trung-quoc

Về tục chơi hoa và cây cảnh ngày Tết

Trong khi người Việt ta thích nhất bộ ba “Đào – Mai – Quất” vì tin rằng điều đó sẽ đem lại thịnh vượng, may mắn cho gia đình thì người Trung Quốc lại “kết” bộ tứ Mơ – Thủy Tiên – Quất – Cà tím để cầu may mắn, tài lộc và sức khỏe.

Về ẩm thực ngày Tết

Việt Nam nổi bật với những món “nhìn là thấy Tết” như: bánh chưng, bánh tét, giò, củ hành, mứt,… rồi nhiều món đa dạng, phong phú khác ở từng địa phương như: củ kiệu tôm khô, thịt kho hột vịt, bánh tráng cuốn, canh khổ qua (mướp đắng),… ở miền Nam; thịt đông, nem rán, canh măng khô,… ở miền Bắc.

am-thuc-tet-viet-nam

Về phía anh hàng xóm đất Bắc, vốn nổi tiếng về một nền ẩm thực đồ sộ nên thực đơn ngày Tết của người Hoa cũng hoành tráng không kém, kể như: bánh niên cao, bánh khoai môn, bánh củ cải, sủi cảo, há cảo, gà Kung Pao, vịt quay Bắc Kinh, trà trứng, lợn xào chua ngọt,… Một số món còn mang tính biểu tượng như cá (ngư- đồng âm với dư thừa của cải), bánh cảo, bánh Du Giác (há cảo năm mới), mì Trung Hoa (mang ý nghĩa trường thọ)… sẽ là những món xuất hiện trên bàn trong năm mới.

am-thuc-tet-trung-quoc


MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHÁC XUNG QUANH TẾT VIỆT NAM VÀ TẾT TRUNG QUỐC

“Xuân vận” – hiện tượng văn hóa ăn Tết đặc biệt ở Trung Quốc?

“Xuân vận” là từ dùng để chỉ hành trình về quê nghỉ Tết Nguyên Đán của người Trung Quốc, được biết đến như “cuộc di cư lớn nhất lịch sử nhân loại”. Khái niệm “Xuân vận” được nhắc đến lần đầu tiên vào năm 1980 khi Trung Quốc đang trong quá trình cải cách mở cửa.

Thời điểm đó, chính sách cải cách đã tạo ra luồng di cư khổng lồ từ vùng nông thôn đến các thành phố lớn để làm việc, sinh sống và học tập. Cứ mỗi lần đến Tết Nguyên Đán, người người nhà nhà lại về quê để sum họp gia đình, từ đây đã hình thành nên “Xuân vận”. Trong mấy thập kỷ qua, ý nghĩa và hình thức của “Xuân vận” theo thời gian đã có nhiều thay đổi, phản ánh sự phát triển của đất nước và cải thiện cuộc sống của người dân nước này. “Xuân vận” thường diễn ra trong khoảng 20 ngày trước và 20 ngày sau Tết Nguyên Đán, đặc biệt cao điểm vào khoảng một tuần trước Tết (khoản vào ngày 23 tháng Chạp) và một tuần sau Tết.

Sự khác biệt giữa tiền lì xì của 2 nước?

Theo truyền thống, trẻ em Trung Quốc nhận được những phong bao lì xì mừng tuổi sẽ tích lại và cất dưới gối ngủ trong khoảng 1 tuần trước khi mở ra. Người dân Việt Nam có thể sử dụng tiền lì xì bất cứ lúc nào.

Tết cổ truyền của Việt Nam bắt nguồn từ Trung Hoa?

Tết là ngày lễ cổ xưa nhất của dân tộc, đến mức gốc gác của Tết còn đang gây tranh cãi. Có người cho rằng Tết xuất phát từ Việt Nam, nhưng đa phần lại cho rằng Tết có nguồn gốc từ Trung Hoa. 

Theo lịch sử Trung Hoa, “nguồn gốc Tết Nguyên đán có từ năm Tam Hoàng Ngũ Đế và thay đổi theo từng thời kỳ” và điều này làm cho nhiều người suy đoán rằng Tết có nguồn gốc ở Trung Hoa và được du nhập vào nước ta trong 1000 năm Bắc thuộc. Thời Tam Hoàng Ngũ Đế trị vì trong khoảng thời gian từ 2852 TCN – 2205 TCN và nếu Tết có từ thời đó, tức cách ngày nay khoảng 5.000 năm thì giả thuyết “Tết bắt nguồn từ Trung Hoa” là có khả năng. Tuy nhiên, mặc dù sách sử Việt Nam đã bị đốt đi quá nửa trong thời kỳ bị đô hộ, nhưng rất may vẫn còn lưu lại những dòng chữ ghi “Họ Hồng Bàng dựng nước Văn Lang từ năm Nhâm Tuất 2879 TCN, trị vì cả 2622 năm… và từ thời đó, người Việt ta đã ăn Tết”. Do đó, giả thuyết “Tết từ Trung Hoa du nhập vào Việt Nam trong thời kỳ Bắc thuộc” là không chính xác.

Thêm nưa, sự tích về bánh chưng, bánh giầy của dân tộc Việt chính là một minh chứng. Theo sự tích, bánh chưng bánh giầy là do Lang Liêu (con trai thứ 18 của vua Hùng Vương đời thứ VI) tạo ra. Từ đó, hai thứ bánh này đã được dùng trong dịp Tết cổ truyền của dân tộc và nó tồn tại từ rất lâu trước khi nước Việt bị đô hộ bởi quân xâm lăng phương Bắc.

Không chỉ có sử sách Việt Nam ghi chép lại như vậy mà ngay cả trong tài liệu cổ của Trung Hoa cũng có những thông tin liên quan đến nguồn gốc của Tết nước ta. Ví như, trong Kinh lễ Khổng Tử – bậc thầy của người Trung Hoa đã viết: “Ta không biết ngày Tết là gì, nghe đâu nó là tên của một ngày lễ hội lớn. Họ gọi ngày đó là Tế Sạ”. Trong sách Giao Chỉ chí cũng có đoạn viết: “Người Giao quận thường tập trung lại thành từng phường hội nhảy múa hát ca, ăn uống chơi bời trong nhiều ngày để vui mừng một mùa cấy trồng mới. Họ gọi đó là ngày Nèn Thết, không chỉ có dân làm nông mà tất cả người nhà của Quan lang, Chúa động đều tham gia lễ hội này…”. Như vậy, rõ ràng ngày Tết cổ truyền của dân tộc Việt ra đời khởi nguồn từ nền Văn hóa lúa nước.

Tết Việt Nam và Tết Trung Quốc có thể lệch nhau 1 ngày?

Theo học giả Hoàng Xuân Hãn, bắt đầu từ năm 1080, lịch Việt Nam đã khác hẳn lịch Trung Quốc do sự khác biệt về cách tính lịch và cách làm tròn ngày của 2 nước.

Đến năm 1967, Việt Nam chính thức theo múi giờ GMT +7, trong khi Trung Quốc theo múi giờ GMT +8. Trong khi đó, ngày bắt đầu của tháng âm lịch theo giờ quốc tế được tính từ 16 giờ trở đi.

Khi tính lịch âm, Việt Nam phải cộng thêm 7 tiếng, trong khi Trung Quốc phải cộng thêm 8 tiếng.

Cứ mỗi 23 năm, số giờ chênh lệch cộng dồn thành 1 ngày. Do đó, một số tháng của lịch âm Việt Nam chênh nhau 1 ngày so với Trung Quốc, hình thành lên chu kì 23 năm sẽ có 1 lần Tết Âm lịch chênh nhau.

Do đó, năm 2030 và 2053, Việt Nam sẽ ăn Tết sớm hơn Trung Quốc.

Tết cổ truyền ở Trung Quốc và Việt Nam có những nét khá giống nhau nhưng bên cạnh đó là những nét văn hóa riêng cho phù hợp thuần phong mỹ tục, hướng đến những điều tốt đẹp nhất của từng đất nước. 


Xem lịch khải giảng mới nhất của Tiếng Trung Cầm Xu tại đây

Youtube: https://www.youtube.com/user/omaicay90

Facebook: Tiếng Trung Cầm Xu – Dạy phát âm chuẩn nhất Hà Nội

Share: